Doublethink

Με τον όρο Doublethink, ο θείος Όργουελ στο πιο διάσημο μυθιστόρημά του, το 1984, περιγράφει το φαινόμενο της ταυτόχρονης αποδοχής ως ορθών δύο αντιθετικών μεταξύ τους θέσεων ή με τα λόγια του ιδίου:

The power of holding two contradictory beliefs in one’s mind simultaneously, and accepting both of them….To tell deliberate lies while genuinely believing in them, to forget any fact that has become inconvenient, and then, when it becomes necessary again, to draw it back from oblivion for just so long as it is needed, to deny the existence of objective reality and all the while to take account of the reality which one denies – all this is indispensably necessary. Even in using the word doublethink it is necessary to exercise doublethink. For by using the word one admits that one is tampering with reality; by a fresh act of doublethink one erases this knowledge; and so on indefinitely, with the lie always one leap ahead of the truth.

Έχω συζητήσει και διαφωνήσει και εξοργιστεί πολλές φορές με γνωστους και φίλους για αυτό που εγώ θεωρώ ως απλοϊκή (επιφανειακή) ανάγνωση του 1984, δηλαδή με λίγα λόγια την ευρέως διαδεδομένη (και λανθασμένη για μένα) αντίληψη πως Μεγάλος Αδερφός = Κάμερες (ή έστω παρακολούθηση). Κατά τη γνώμη μου αυτό αποτελεί μια τόσο κραυγαλέα υπεραπλούστευση που φτάνει στα όρια της (εσκεμένης ή μη) διαστρέβλωσης όλου του νοήματος του βιβλίου. Δηλαδή το υπαβιβάζει στο επίπεδο ενός δυστοπικού οράματος επιστημονικής φαντασίας (που ναι μεν είναι αλλά δεν περιορίζεται σε αυτό) αντί να δει πως πάνω από όλα είναι μια ολόκληρη θεωρία πάνω στους τρόπους και τα μέσα εξουσία και καταστολής στους ανθρώπους.

Και σε αυτή τη θεωρία, η παρακολούθηση και η παραβίαση του ιδιωτικού είναι μόνο ένα μικρό κομματί από τη δύναμη και τα μέσα που έχει στη διάθεσή του ένα κράτος για να εξουσιάσει τις μάζες. Δεν θα αναφερθώ αναλυτικά σε αυτά, παρά μόνο στη Διπλή Σκέψη ή Doublethink που θεωρώ πως είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά και επιτυχημένα όπλα που ιστορικά είχαν στην διάθεσή τους οι εκάστοτε εξουσίες. Διότι τι καλύτερο για μία κυβέρνηση από ένα λαό που οικειοθελώς παραμένει διανοητικά τυφλός απέναντι στις αντιθέσεις του ίδιου του συστήματος στο οποίο πιστεύει;

Είναι ίσως αστείο το πως μου σφηνώθηκαν όλα αυτά απόψε στο μυαλό για ένα ίσως δευτερεύον σε σχέση με όσα άλλα διακηβεύονται αυτήν την εποχή από μια κυβέρνηση που πέρα από την δίψα της για εξουσία και εξυπηρέτηση του κομματικού της στρατού (κάτι που ισχύει μάλλον διαχρονικά για όλες τις κυβερνήσεις) πάσχει από εγγενή ανικανότητα λήψεις αποφάσεων. Δεν είναι ικανή να διαλέξει το Α ή το Β και να το δικαιολογήσει, να βάλει δηλαδή προταιρεώτητες και να χαράξει στρατηγική. Και το παρακάτω παράδειγμα, όσο δευτερεύον κι αν φαίνεται αντικατοπρίζει πλήρως αυτήν της την ανικανότητα.

Ο υπουργός Μεταφορών, κ. Στυλιανίδης – πρώην επιτυχημένος υπουργός Παιδείας (απαξίωση έργου Γιαννάκου, απόσυρση νέου βιβλίου Ιστορίας) και μεγάλη μου συμπάθεια – στην προσπάθειά του να πάρει κάποια «Μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα στα ΜΜΜ για τις ομάδες μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων» συμφώνησε και μερικά «Νέα μέτρα για τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών από τα ταξί» όπου μεταξύ άλλων (όπως μία ακόμα αύξηση του κομίστρου, παρόλο που το πετρέλαιο, το όποίο ήταν η μόνιμη καραμέλα των οδηγών, έχει κατρακυλήσει) συμπεριλαμβάνεται και η «Πιλοτική χρήση ορισμένων λεωφορειολωρίδων, όπως στις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εκτός δακτυλίου» (προσέξτε διατύπωση , η φράση είναι από το δελτίο τύπου).

Ας μην ξαναγράψω κι εδώ όσα λέει ο Πάσχος Μανδραβέλης στο πολύ καλό άρθρο του για το θέμα, όταν οι λεωφορειολωρίδες παραβιάζονται καθημερινά και όλες τις ώρες (πχ. Μεσογείων ή Κηφησίας) ή ακόμα έχουν καταργηθεί στην πράξη (πχ. Παπαδιαμαντοπούλου) επειδή αδυνατούν να τις ελέγξουν και να επιβάλλουν πρόστιμα, το υπουργείο έρχεται απλά να νομιμοποιήσει μια παρανομία – κλασική πρακτική πια.

Αυτό που με οδήγησε στο να γράψω το παρόν σεντόνι είναι δύο μικρές φράσεις/κλειδιά, η μία από το άρθρο του Μανδραβέλη, που αναφέρεται στο πρόγραμμα της ΝΔ και η άλλη από το δελτίο τύπου του υπουργείου όπου παραθέτει μια αποστροφή του πρωθυπουργού.

«η ανεπαρκής λειτουργία των λεωφορειολωρίδων… κρατάει καθηλωμένο το επίπεδο λειτουργίας των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς»
[Χάρτα της Καθημερινότητας, σελ. 8]

Επιταχύνεται η διαδρομή του, επειδή με την πιλοτική χρήση των λεωφορειολωρίδων η διαδρομή θα γίνεται σε λιγότερο χρόνο.
Συνεπώς, όπως ο Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής είχε εξαγγείλει το 2003, θα υπάρχει: Γρηγορότερη, οικονομικότερη και ασφαλέστερη μεταφορά του πολίτη με το ταξί.

Κι έτσι έχουμε το φαινόμενο Doublethink! Κι επειδή όσο ανόητους κι αν τους θεωρεί κανείς είναι δύσκολο να φανταστεί πως πιστεύουν όλα αυτά που λένε, μένει μόνο ένα ενδεχόμενο: επιχειρούν να πείσουν όλους εμάς τους υπόλοιπους για την ορθότητα όλων αυτών. Κι αυτό είναι μόνο ένα μικρό κι ανώδυνο παράδειγμα Doublethink… Σκέφτεστε μερικά άλλα; Είστε σίγουροι;

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s